Đình và vạn Phước Lộc – Nét độc đáo của di tích cổ

Nằm trên địa bàn phường Phước Lộc, thị xã Lagi, tỉnh Bình Thuận. Đình và vạn Phước Lộc được xây dựng từ lâu đời do các thế hệ ngư dân người Việt đầu tiên đến lập làng, mở ấp. Công trình được chia thành hai phần là đình và vạn, trong đó đình là nơi thờ Hoàng Thành bổn xứ có công khai mở đất làng Lagi và vạn là nơi thờ Thần Ông Nam hải (cá voi) của ngư dân địa phương.

Nét độc đáo của di tích Vạn Phước Lộc vừa là dinh vạn thiết chế tín ngưỡng dân gian thường thấy ở vùng biển nhưng lại cũng có đình thờ các bậc Tiền hiền – Hậu tổ theo tập tục thờ Thành hoàng bổn cảnh của người dân vùng nông thôn.

Trong khuôn viên di tích có điện thờ thần Nam Hải. Trước khám thờ có tẩm thờ hàng trăm bộ ngọc cốt cá Ông được lưu giữ từ nhiều đời, trong đó có bộ xương cá Ông (Cá voi) có cách đây trên 200 năm. Bên cạnh là điện thờ Thành hoàng bổn cảnh, là nơi thờ thần của làng dù không có sắc phong của nhà vua, không có ruộng làng, không cúng lệ tịch điền,… nhưng trong tín ngưỡng dân làng đó là những nhân thần vô danh có công lập làng Phước Lộc và sau đó là các vị “khai canh, khai khẩn”. Đình và Vạn Phước Lộc, sau này được phục dựng theo lối kiến trúc tứ trụ, trang trí họa tiết hình tượng lưỡng phụng tranh châu, câu đối, hoành phi chữ Hán Nôm, ghi nhớ công lao bậc Tiền hiền – Hậu tổ đã mở đất lập làng.

Cứ vào dịp rằm tháng 6 âm lịch ngư dân làng chài Phước Lộc tổ chức lễ cầu ngư tại đây để tưởng nhớ, tôn thờ thần Nam Hải đã giúp ngư dân vượt qua bão tố, an toàn trên biển cả. Theo tín ngưỡng dân gian cá voi là vị thần phù hộ cho ngư dân, khi cá voi chết trôi dạt vào bờ ngư dân làng chài Phước Lộc tổ chức lễ tang long trọng và lập lăng thờ phụng rất tôn nghiêm. Đặc biệt là trong lễ hội cầu ngư có hoạt cảnh hò bã trạo là hình thức sân khấu hóa lại cảnh ngư dân ra biển, đây là hình thức múa hát tập thể được sắp xếp, tái hiện không gian ngư dân lao động cần cù trên biển cả.

Lão ngư Nguyễn Hiền, tuổi ngoài 70, ngụ tại phường Phước Lộc kể lại rằng: Đình và vạn Phước Lộc, sau này được phục dựng lại theo lối kiến trúc tứ trụ, trang trí họa tiết hình tượng lưỡng phụng tranh châu, câu đối, hoành phi chữ Hán Nôm, ghi nhớ công lao các bậc Tiền hiền – Hậu tổ đã mở đất lập làng. Trong chiến tranh chống Mỹ, đình và vạn Phước Lộc bị tàn phá nặng nề, nhưng sau ngày giải phóng, thống nhất đất nước, đình và vạn Phước Lộc được người dân địa phương tôn tạo, bảo dưỡng. Với ý nghĩa về lịch sử, văn hóa lâu đời của đình và vạn Phước Lộc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích cấp Quốc gia đối với đình – vạn Phước Lộc, thị xã Lagi vào năm 1993.

Với nét độc đáo và khác biệt của di tích đình và vạn Phước Lộc nhiều lữ khách khi đến tham quan, nghĩ dưỡng tại Lagi đều ghé thắp hương các vị Tiền hiền – Hậu tổ và chiêm ngưỡng, tìm hiểu kho tàng lưu giữ những bộ xương cá Ông lâu đời nhất. Đặc biệt là ngư dân làng chài Phước Lộc và vùng lân cận trước khi ra khơi đánh bắt hải sản đều ghé qua vạn Phước Lộc thắp hương bái thần Nam Hải phù hộ vượt qua những biến cố trên biển và đánh bắt được nhiều hải sản.