Dinh Vạn Thủy Tú – Nơi lưu giữ bộ xương cá Ông lớn nhất Đông Nam Á

Nằm tại thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận, Dinh Vạn Thủy Tú hiện là nơi lưu giữ bộ cốt (xương) của hơn 100 cá ông lớn nhỏ, trong đó có một bộ cốt “Ông” có kích thước dài 22 mét, nặng tới 65 tấn được cho là lớn nhất Đông Nam Á.

Dinh Vạn Thủy Tú là địa chỉ tham quan nổi tiếng thu hút du khách cả trong cũng như ngoài nước, tọa lạc tại địa chỉ 54 Ngư Ông, Đức Thắng, Thành phố Phan Thiết, Bình Thuận. Cái tên Vạn Thủy Tú thể hiện ước mơ về một làng vạn chài giàu có và trù phú. Xưa kia lớp lớp người dân miền Trung di cư vào đây thành làng lập ấp và mỗi vạn chài đều có thiết chế về thờ cúng Nam Hải cự tộc Ngọc Lân tôn thần (thờ Cá Voi).

Được biết tục thờ cá Ông là khi xưa là của người Chăm, nhưng từ lúc người Việt và người Hoa đến đây thì nó đã được bản địa hóa, biến thành tín ngưỡng riêng của hai dân tộc này.

Năm 1762, người dân làng Thủy Tú ở vùng đất Phan Thiết ngày nay đã lập nên vạn này để thờ Cá Ông. Lúc mới xây dựng nó bao gồm chính điện đặt thờ thần Nam Hải và đặt sát biển, nhưng qua quá trình bồi lấp đã có vị trí như ngày nay.

Đặc biệt Dinh Vạn Thủy Tú có duyên với các vua chúa Nhà Nguyễn khi được nhận tới 24 sắc phong dưới triều đại của 5 vị vua bao gồm: Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định, riêng Tự Đức đã ban tới 10 sắc phong, nhiều trong số đó hiện nay còn được bảo quản khá nguyên vẹn.

Năm 1996, nhà nước xếp hạng Dinh Vạn Thủy Tú vào diện di tích lịch sử cấp quốc gia. Trong năm 2003, viện hải dương học Nha Trang đã giúp đỡ dinh phục chế bộ xương cá voi được coi la lớn nhất Đông Nam Á (kích thước dài 22 mét, nặng tới 65 tấn) được trưng bày tại đây, góp phần tôn thêm giá trị cho Vạn Thủy Tú Phan Thiết.

Dinh Vạn Thủy Tú có thể gọi là đình do cách thiết kế, bài trí và thờ phụng. Hương án chính giữa Dinh Vạn Thủy Tú thờ Nam Hải Cự tộc Ngọc Lân tôn thần; bên trái thờ Thủy Long thánh phi nương nương tôn thần và bên phải thờ Thái hiệu tiên sư tôn thần. Phía sau là phòng lưu giữ, bảo tồn những bộ cốt cá voi. Phía hữu là doi đất rộng gọi là Ngọc Lân Thánh địa để mai táng cá Ông. Khi Ông lụy (chết), sẽ được chôn cất tại đây. Sau 3 năm sẽ được làm lễ cải táng đem cốt vào thờ như ở những vùng khác.

Ngoài những sắc phong của các vua triều Nguyễn còn được bảo toàn nguyên vẹn thì nơi đây còn lưu giữ chiếc Đại Hồng Chung (Chuông đồng) được đúc dưới thời Tự Đức, trên đó có khắc ghi chữ “Tự Đức nhị thập ngũ niên – Xuân quý giáo đáng – Thủy Tú Vạn – Bổn Vạn đồng ký”. Thêm vào đó là những văn tự, bài tế, liễn, hoành phi bằng chữ Hán Nôm có giá trị di sản rất lớn.

Điểm đặc biệt nhất phải kể đến là bộ xương cá Voi lớn nhất Đông Nam Á với chiều dài 22m, trọng lượng ước tính khoảng 65 tấn lúc còn sống, hiện nay bộ xương được trưng bày tại Dinh và không mất một phần xương nào. Không những vậy, dinh còn lưu trữ bộ sưu tập hơn 300 bộ xương cá Voi lớn nhỏ khác nhau.

Hàng năm tại Dinh đều diễn ra các kỳ tế lễ được tổ chức trang trọng vào các ngày âm lịch: 20/2 (Tế Xuân); 20/4 (Cầu ngư); 20/6 (Chính mùa); 20/7 (Chèo dọc) và 23/8 (Mãn mùa). Trong quá trình diễn ra nghi lễ còn có các hoạt động như hát bội, diễn bã trạo, hội đua ghe, kéo co,…

Trải qua hơn 250 năm Dinh Vạn Thủy Tú trở thành biểu tượng cho văn hóa và tín ngưỡng của người Phan Thiết với những giá trị về lịch sử cũng như di sản to lớn. Du khách khi đến Phan Thiết chắc chắn sẽ không thể bỏ qua địa điểm du lịch Bình Thuận này, bởi ngoài tham quan chúng ta sẽ được lắng nghe những câu chuyện thú vị xung quanh Dinh Vạn Thủy Tú, từ đó hiểu hơn về con người và mảnh đất đầy nắng và gió này.