Lăng mộ thần thái giám – Hé mở bí ẩn ly kỳ

Ở Phan Thiết có một khu mộ cổ ghi tên “Mộ thần thái giám – di tích cổ truyền”. Vị thái giám này là ai và tại sao được tôn làm thành hoàng với nhiều bí ẩn chưa lý giải.

Khu mộ thần thái giám nằm bên cạnh khu dân cư mới thuộc phường Phú Hài, TP Phan Thiết. Khác với các khu mộ cổ ở Bình Thuận, khu mộ này được xây dựng bề thế bằng đá ong, có tường rào bao quanh và chia thành hai gian.

Khu vực đầu tiên, khi bước vào từ cổng chính là một ngôi mộ có ghi dòng chữ “ông Đội Cửa” nằm ở bên trái và bên phải là tượng con ngựa trắng mang yên cương, dáng phủ phục, đắp bằng xi măng rất tinh xảo. Đầu tượng ngựa quay vào ngôi mộ chính nằm ở phía sau được ngăn cách bởi cổng tam quan.

Khu mộ này được một người dân gần đấy đã tự nguyện đến thắp nhang, đốt đèn và quét dọn hằng ngày nên nhìn rất sạch sẽ, tươm tất.

Có nhiều truyền thuyết khác nhau về khu mộ cổ này. Theo nhiều bậc cao niên, đây là khu mộ của một vị quan thái giám họ Phạm. Khi ấy, quan thái giám cùng đoàn tùy tùng hộ giá chúa Nguyễn Ánh chạy trốn sự truy sát của quân Tây Sơn. Đến khu vực Phú Long bất ngờ bị quân Tây Sơn phục kích. Chúa Nguyễn Ánh chạy thoát nhưng quan thái giám hộ giá bị chém rơi đầu.

Một người đàn ông tên gọi là ông Đội Cửa (có thể là người mang chức đội, tên Cửa) đã dẫn con ngựa trắng chở thi hài quan thái giám phá vòng vây chạy đến làng Sơn Thủy này thì quỵ ngã vì kiệt sức. Ông Đội Cửa sau đó đã tuẫn tiết theo quan thái giám. Dân làng đã an táng quan thái giám và ông Đội Cửa chu đáo tại đây.

Về phần con ngựa trắng, cứ đi quanh quẩn quanh mộ chủ nhân chứ không chịu bỏ đi. Một thời gian sau con ngựa nhịn ăn cho đến chết. Trọng người quyền quý và thương người thuộc cấp cùng con chiến mã chí tình, người làng đã lập mộ chôn vị thái giám cùng ông Đội Cửa và đắp tượng thờ con bạch mã trong cùng một thuộc đất.

Cũng câu chuyện giống như trên nhưng cũng có người khẳng định khác rằng, vị thái giám không phải hộ giá chúa Nguyễn Ánh trốn sự truy đuổi của quân Tây Sơn mà ngược lại, vị thái giám này đang hộ giá vua Quang Trung chạy trốn sự trả thù tàn khốc của vua Gia Long, đến đây thì bị nạn.

Tuy nhiên, căn cứ vào chi tiết chùa Bửu Sơn (còn gọi là chùa Tháp) ở cách khu mộ chỉ hơn 1km được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ 18, đến đầu thế kỷ 19 chùa được vua Gia Long ban tặng năm chữ “Ngự Tứ Bửu Sơn Tự” để ghi nhớ công lao của nhà chùa đã từng cho nhà vua tá túc bốn ngày khi chạy trốn truy đuổi của Tây Sơn. Xem ra truyền thuyết về vị thái giám hộ giá chúa Nguyễn Ánh có phần liên quan và thuyết phục hơn.

Tương truyền sau khi được an táng, vị thái giám thường xuyên hiển linh báo mộng cho dân làng những điềm xui vận gở, bảo vệ mọi người khỏi tai ương, bệnh tật, phù hộ cho dân làng luôn gặp điều may mắn, làm ăn khấm khá, cuộc sống an bình.

Bởi vậy, người làng xem vị thái giám như thần hộ mệnh. Đến năm 1924, khi trùng tu khu mộ, dân làng đã lập biển đề tên “Mộ thần thái giám”.

Dân làng cũng đã tôn vị thái giám này là Thành hoàng, tức người có công tạo lập làng và lấy ngày cúng giỗ thần thái giám là ngày cúng làng.

Đi tìm lai lịch viên quan thái giám được phong thần

Để tưởng nhớ công lao hộ giá, tinh thần chiến đấu bất khuất của viên quan, dân làng thôn Sơn Thuỷ đã phong ông là thần thái giám. Không những vậy, vị quan này còn được tôn là thần hoàng bổn cảnh, tức người có công tạo lập nên làng mạc.

Và không chỉ riêng thôn Sơn Thuỷ, một số đình miếu ở những làng xung quanh đều thờ thần thái giám là thần hoàng. Ngày 12/2 âm lịch hằng năm được lấy làm ngày giỗ làng, cũng là giỗ thần thái giám. “Trước đây việc cử hành lễ tế do dân làng đứng ra lo liệu. Mấy năm gần đây, con cháu của ông quan đảm nhận”, ông Phạm Dự cho biết.

Trở lại với lai lịch vị quan thái giám, ông Phạm Dự (75 tuổi, sống trên đường Lê Hồng Phong, TP Phan Thiết, nguyên quán tỉnh Thừa Thiên – Huế), người nhận quan thái giám là cụ tổ cho biết từng tra cứu trong gia phả dòng tộc, thấy có ghi chép mấy dòng: Quan thái giám chết và chôn tại đất Bình Thuận. Thế là ông cùng họ hàng cất công đi tìm nơi an nghỉ của người thân.

Ông xuống xe ở huyện Tuy Phong (giáp Ninh Thuận) và bắt đầu tìm khắp các nghĩa trang nhưng không có mộ phần nào đề tên quan thái giám. Tiếp đó, ông Dự cùng người thân đến TP Phan Thiết tìm kiếm ròng rã nhiều ngày liền.

Cuối cùng, những người họ Phạm tìm gặp được ngôi mộ mang nhiều đặc điểm trùng hợp những lời mô tả trong gia phả như trên bia ghi dòng chữ: “Phạm Thái Giám”. Ngoài ra trong khu lăng mộ có thêm mộ người hầu và con ngựa trắng. Riêng tên thật quan thái giám, bậc hậu duệ như ông Dự cũng không biết. Ông giải thích người xưa kiêng cữ gọi và viết tên thật, nhất là người phục vụ trong cung đình.

Bậc hậu bối của viên quan xác nhận, trước khi dòng tộc mình tiếp quản, khu lăng mộ được một gia đình sống ở địa phương trông nom đến đời thứ ba. Khi đến nhận lại mộ, người dân bản địa chấp nhận với những bằng cứ xác thực là cuốn gia phả họ Phạm, nhưng ra điều kiện không được dời lăng mộ đi chỗ khác. Họ cho rằng khu lăng mộ toạ lạc ở chỗ “đất thiêng”, nếu di dời có thể “gây tai hoạ cho xóm làng”.

Trong hành trình tìm kiếm mộ phần người thân, ông Dự cho biết điều kì lạ rằng gần 20 năm về trước, ông cố của mình tên là Phạm Lự đang sống ở Thừa Thiên – Huế đột nhiên “trở chứng” đón xe vào tận đất Bình Thuận tìm mộ quan thần thái giám.

Bậc tiền bối này khi phát hiện mộ thần thái giám ở phường Phú Hài đã trải chiếu nằm khấn nguyện ba ngày ba đêm rằng nếu đúng mồ mả tổ tiên, xin người an nghỉ bên dưới hiển linh báo mộng cho con cháu biết. Hồi đó, xung quanh mộ cây cối um tùm, rắn rết nhiều vô kể nhưng ông Lự không hề bị bệnh tật hay côn trùng tấn công.

Như vậy, cho đến nay người ta chỉ biết rằng vị quan thái giám an nghỉ trong khu lăng mộ “độc nhất vô nhị” là một người mang họ Phạm, gốc gác tận tỉnh Thừa Thiên Huế. Và như vậy xung quanh khu lăng mộ này vẫn còn những bí ẩn chưa lời giải.